پورتال سازمان منابع طبیعی و جنگلداری استان گیلان
 
 
 












  » تاریخ

دوشنبه 27 آذر 1396
18 December 2017
29 ربيع‌الاول 1439  
 
 

دوشنبه 27 آذر 1396    ::   29 ربيع‌الاول 1439

به پورتال سازمان منابع طبیعی و جنگلداری استان گیلان خوش آمدید



» تاريخچه آبخیزداری در ایران

جدای از کارهای پراکنده و آزمایشی ، پژوهشی بسیار اندک که از سال 1336با راهنمائی کارشناسان فائو توسط سازمان سابق جنگلبانی ایران با هدف مطالعه فرسایش ( البته آبی) و انتخاب تعدادی کرتهای اندازه گیری رسوب در چند نقطه کشور از جمله دررودبار گیلان2 و سپس انتخاب یک حوزه (حوزه فرعی)600هکتاری3 در منطقه سیرا چال از حوزه آبخیز سدامیرکبیر( کرج ) اولین مطالعات وعملیات اجرائی آبخیزداری در قالب برنامه و بودجه مصوب در وزارت منابع طبیعی4 شکل گرفت.
دردوران نسبتا کوتاه عمراین وزارت ( پاییز1346- تابستان 1349)چند طرح بزرگ ملی از محل پذیره (اعتبارات) نفت با تصویب سازمان برنامه و بودجه تعریف و راه اندازی شد که ازجمله آنها درطرح ملی آبخیزداری و تثبیت شنهای روان بود . برنامه ریزی و نظارت این دو طرح ملی دریک اداره کـل بنام دفتـر فنی خاک متمرکز گردید . بعد از انحـلال وزارت منابـع طبیعـی، ادغام آن دروزارت جدید التاسیس کشاورزی و منابع طبیعی در سال1359 و تاسیس سازمان جنگلها و مراتع طبیعی کشور که وظایف وزارت منحله منابع طبیعی را بعهده گرفت در تشکیلات جدید آن ، دفتر فنی خاک هم تغییر نام یافت و با همان مسئولیت و وظایف دفتر حفاظت خاک و آبخیزداری عنوان گرفت.

از آنجاییکه در این دهه (1340 )تعدادی سد بزرگ مخزنی مانند سد سپیدرود ، سد امیرکبیر ( کرج ) و سد دز به بهره برداری رسیده و مشاهدات و برآوردهای مقدماتی کارشناسی برفرسایش شدید خاک در حوزه آبخیز این سدها و ته نشست حجم عظیمی از رسوبات در مخزن این سدها دلالت داشت 5 بنابر این با هدف کند کردن حجم و آهنگ رسوبگزاری در مخزن سدها و افزایش عمر مفید آنها یک سری عملیات مکانیکی (سازه ای) و بعضا بیولوژیکی مربوط به حفاظت خاک و اغلب بدون مطالعه و شناخت علمی از شرایط طبیعی حوزه تحت عنوان آبخیزداری در این حوزه ها انجام گرفت.


شیوه های مدیریت حوزه آبخیز در سالهای آغازین کار

با توجه به نبود تجربه ، کمبود متخصص و نوپا بودن این علم در کشور6 با الهام از کارهائی که در جنوب فرانسه ، ایتالیا و شمال آفریقا (کشورهای الجزایر، تونس و مغرب ) انجام گرفته بود و با استفاده از فرمول ها و ضرایب ابداعی توسط آقایان تاکاردی ، هنن و بنت یکسری کارهای فیزیکی ( مهندسی) نظیر بانکت ، سکو ( پشته ) فارو، چک دم (بند سار) و... بدست کارشناسان فارغ التحصیل دانشکـده منابـع طبیعـی و آموزشگـاه عالـی جنگـل

و مرتع گرگان که جذب سازمان جنگلها و مراتع کشور شده بودند با هدایت مدیران وقت که بعضا خود از کارشناسان خبره رشته هم بودندوجلب مشاوره اساتید دانشگاه در حوزه آبخیزسد امیر کبیر ، سد سفید رود و سد دز و نیز در دامنه های جنوبی البرز( مشرف به کلان شهر تهران ) همراه با اقدامات بیولوژیکی احیائی مانند نهالکاری و بذر کاری انجام گرفت که با وجود جنبه های مثبت آموزشی _ ترویجی بدلیل فقدان طرحهای مطالعاتی جامع و پروژهای تفصیلی و محاسباتی بعضا توام با شکست هم بود ولی تدریجا با افزایش اگاهیها و ضرورت های توسعه این علم و ورود فارغ التحصیلان جدید و اجرای طرحهای مطالعاتی( و در مواردی پروژه ای تفصیلی) پرداختن به کارهای علمی اوج گرفت 7و سطح و حجم کار هم توسعه یافت . از اقدامات شاخص علمی – مطالعاتی این دوره می توان به عقد قرار داد با شرکت مهندسین مشاور سوگرآ ( فرانسوی ) ، عمران و منابع ( آمریکایی) و مک گاون (استرالیایی)برای مطالعه و تهیه طرح جامع آبخیز داری در سه حوزه سد سفید رود ، سد دز وسد امیرکبیر اشاره نمود. .

با جذب نسل جدید کارشناسان آبخیز داری وحفاظت خاک دفتر ستادی به صورت امانی اقدام به انجام مطالعات برای تهیه طرحهای جامع آبخیز داری در حوزه آبخیز سد لتیان ،آبشینه همدان،مارون خوزستان،کر شیراز و... نمود.

---------------------------------------------------------------------------------------
روند تحولات و پیشرفت برنامه های آبخیزداری درکشور

»» دهه 1380

این دوره را باید دهه فعالیت های وسیع و متنوع آبخیزداری در زمینـه مطالعات ، پژوهش و اجرا نام گذاشت به نظر می رسد با همه نابسامانیهای ناشی از جابجائی مکرر،ناهماهنگیها و چالش ها ی موجود در ساختار وبدنه،افزایش اعتبارات ،توجه به آموزش وترویج تا سطح روستاها از نکات قابل ذکر در کارنامه ایندوره باشد.
مطرح شدن نظام نظارت (پایش)وارزشیابی طرحها و پروژه ها ،ورود مفاهیم وتعاریف جدید به فرهنگ آبخیزداری ،تکیه بر "برنامه ریزی یکپارچه" و "اجرای غیر متمرکز" وحرکت از" آبخیزداری دولتی " به"آبخیزداری مردمی وخصوصی" از شاخص های عمده ایندوره میباشد .
درتعاریف ومفاهیم جدید قلمرو طرحهای آبخیزداری ،لااقل در تئوری و نظریه پردازی،از محدوده تخصص مدیریت آب و خاک فراتر رفته وسیاستگذاری برای کاربری اراضی در بخشهای اقتصادی،توسعه شهری و روستائی،همچنین بهره برداری علمی وبهینه ازمنابع طبیعی حوزه آبخیز مد نظر و مورد توجه قرار گرفته است.درواقع با تلاش برای برقراری تعادل و تعامل بین سه قلمرو زیست محیطی ( اکو سیستم ) اجتماعی و اقتصادی برای حرکت به سوی توسعه پایدار گامهائی برداشته شده است.با همه اینها متاسفانه اختلاف سلیقه در برنامه ریزیها وشیوه های اجرائی در سطح مدیران و کارشناسان،عدم تناسب در توزیع اعتبارات و امکانات و تفویض اختیارات و مسئولیت ها بین بخش های سازمان جنگلها ،مراتع و آبخیزداری کشور به عنوان میراث دو دهه اخیر همچنان بر کمیت و کیفیت اجرائیات تاثیر گذار و سایه انداز مانده است .


دهه 1370 : مقطع زماني 1379 - 1370 :

ارتقاء تشكيلات آبخيزداري كشور از سطح يك دفتر به يك معاونت در وزارت جهاد سازندگي موجب گسترش كمي فعاليتها واهداف آن گرديد .طي اين دوره 10 ساله سالانه بطور متوسط 907 هزار هكتار ودر مجموع سطحي بالغ بر067/9 ميليون هكتار زير پوشش عمليات آبخيزداري قرار گرفت.
مقايسه سطح عملكرد فوق نسبت به دهه قبل حدود 8 برابر افزايش نشان ميدهد . در طي اين دهه فعاليتهاي آبخيزداري دراكثر استانهاي كشور در سطح گسترده اي به مرحله اجراءدرآمده است.

مقطع زماني 1369 - 1358 :

در اين دوره با نگرش به اقدامات اجرايي انجام شده در دوره هاي قبل و، ضرورت انجام مطالعات پايه وجامع آبخيز داري به نحو ملموس تري رخ مينمود . لذا انجام مطالعات جامع وتفصيلي- اجرايي در سطح نسبتاً وسيعي توسط كارشناسان ايراني دنبال شد. برا اين اساس جمعاً4/1 ميليون هكتار از آبخيزهاي كشور تحت پوشش عمليات اجرائي آبخيزداري قرار گرفت . متوسط عملكرد سالانه در اين دوره 12 ساله 3/117 هزار هكتار بوده است .

 


مقطع زمانی 1357 - 1348 :

از سال 1348 به بعددامنة فعـالیتهای دفترفنی خاک برروی حوزه های آبخیز سدهای دز ، سفید رود و امیر کبیر متمرکز گردید . در این سال اولین اعتبارات به طرحهای حفاظت از آبخیزها تخصیص پیدا کرد.

درسال1349 - اولین طرح آبخیز داری توسط فارغ التحصیلان دانشکده جنگلداری کرج تهیه شد.

در سال 1350 متعاقب توسعه فعالیتهای آبخیزداری وبمنظور ایجاد هماهنگی بین واحدهای اجرائی دست اندر کاردر فعالیتهای آب وخاک وعرصه های آبخیز وهمچنین جلوگیری از تداخل وظایف شورایعالی آبخیز داری به ریاست معاون نخست وزیر در امورعمرانی تشکیل گردید.

سال 1351- دفتر فنی خاک که در سال 1347 تأسیس شده بود در این سال به دفتر حفاظت خاک وآبخیزداری تبدیل شد . تشکیل این دفتر رابه لحاظ توسعة چشمگیر فعالیتهای آبخیزداری میتوان نقطه عطفی در تاریخ آبخیزداری کشور بحساب آورد.

سال 1353 - اولین طرح جامع آبخیزداری توسط کارشناسان ایرانی تهیه گردید.

طی این دوره 10 ساله جمعاً 698 هزار هکتار از آبخیزهای کشور تحت پوشش عملیات آبخیزداری قرار گرفت وبراین اساس متوسط عملکرد سالانه 8/69هزار هکتار بوده است.

 

 

مقطع زماني 1357 - 1348 :

از سال 1348 به بعددامنه فعـاليتهاي دفترفني خاك برروي حوزه هاي آبخيز سدهاي دز ، سفيد رود و امير كبير متمركز گرديد . در اين سال اولين اعتبارات به طرحهاي حفاظت از آبخيزها تخصيص پيدا كرد.

درسال1349 - اولين طرح آبخيز داري توسط فارغ التحصيلان دانشكده جنگلداري كرج تهيه شد.

در سال 1350 متعاقب توسعه فعاليتهاي آبخيزداري وبمنظور ايجاد هماهنگي بين واحدهاي اجرائي دست اندر كاردر فعاليتهاي آب وخاك وعرصه هاي آبخيز وهمچنين جلوگيري از تداخل وظايف شورايعالي آبخيز داري به رياست معاون نخست وزير در امورعمراني تشكيل گرديد.

سال 1351- دفتر فني خاك كه در سال 1347 تأسيس شده بود در اين سال به دفتر حفاظت خاك وآبخيزداري تبديل شد . تشكيل اين دفتر رابه لحاظ توسعة چشمگير فعاليتهاي آبخيزداري ميتوان نقطه عطفي در تاريخ آبخيزداري كشور بحساب آورد.

سال 1353 - اولين طرح جامع آبخيزداري توسط كارشناسان ايراني تهيه گرديد.

طي اين دوره 10 ساله جمعاً 698 هزار هكتار از آبخيزهاي كشور تحت پوشش عمليات آبخيزداري قرار گرفت وبراين اساس متوسط عملكرد سالانه 8/69هزار هكتار بوده است .





 
 
 
 
پایگاههای مرتبط با منابع طبیعی و معادن ایران:

» سازمان جنگل ها ، مراتع و آبخيزداری كشور
» سازمان جهاد کشاورزی استان گیلان
» استانداری استان گیلان
» وزارت جهاد کشاورزی
» سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران
» خانه معدن ایران
» پایگاه خبری و اطلاع رسانی معدن و توسعه
» پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور
» دانشگاه صنایع و معادن ایران
» وزارت صنایع و معادن
» وزارت اقتصاد و دارایی

 
 

 
Copyright @ 2010 Iran Shomal. | Powered By: IranWebService